Stemmen om eerst te horen
Amália Rodrigues en de stemmen van de fado
De zangers die de fado vormgaven, van Maria Severa tot Amália Rodrigues en Mariza, en waarom Amália de naam is die elke fadohuiskamer nog steeds aanroept.
Reserveer een plek voor het fadouur ↗Kort antwoord
Amália Rodrigues (1920–1999), de Koningin van de Fado genoemd, deed meer dan wie ook om de muziek over de grenzen te brengen. Vóór haar kwam Maria Severa, de legendarische zangeres uit de negentiende eeuw. Na haar kwamen Carlos do Carmo, Mariza, Ana Moura en Camané, zodat een korte luisterlijst anderhalve eeuw muziek bestrijkt, van tavernelegende tot wereldster.
Amália, de Koningin van de Fado
Amália da Piedade Rodrigues werd geboren in 1920 en stierf in 1999. Wikipedia noemt haar Rainha do Fado, de Koningin van de Fado, een sleutelfiguur in het wereldwijd verspreiden van fado, en rangschikt haar als de bestverkopende opnameartiest van Portugal aller tijden. Ze groeide op in armoede en verkocht fruit op de kades van Lissabon. Het Museu do Fado zegt dat zij decennialang, tot haar dood, de nationale en internationale ster van de fado was, en dat zij fado tot een nationaal cultuuricoon maakte.
Hoe zij begon
Volgens Wikipedia begon Amália rond 1935 te zingen, en haar eerste professionele engagement in een fadolokaal kwam in 1939. Begin jaren 1940 werd ze beroemd in Portugal en in 1947 speelde ze in de film Fado. De componist Frederico Valério schreef melodieën voor haar, en later werd Alain Oulman haar belangrijkste songwriter en producer, vanaf haar album uit 1962. Oulman schreef melodieën op gedichten van vooraanstaande schrijvers, waardoor haar platen literairder klinken dan veel vroegere fado.
Dichters in de fado
Het Museu do Fado zegt dat de eerste fadoteksten meestal anoniem waren en mondeling werden doorgegeven, en dat populaire dichters er vanaf het midden van de jaren 1920 voor begonnen te schrijven. In de jaren 1950 kruiste de fado het pad van de erudiete poëzie in de stem van Amália. Na Oulmans bijdrage begon men teksten op muziek te zetten van academisch gevormde dichters, onder wie David Mourão-Ferreira en Pedro Homem de Mello. De pagina Fado Gesture van het Museu do Fado vermeldt Com que voz, een lied dat ze opnam op een gedicht van Luís de Camões met muziek van Oulman, en Wikipedia merkt op dat de regel ervan speelt met de dubbele betekenis van fado.
Maria Severa, de eerste legende
Vóór de opnames was er Maria Severa Onofriana (1820–1846). Wikipedia noemt haar de eerste fadozangeres die roem verwierf, en ze stierf op 26-jarige leeftijd. Het Museu do Fado merkt op dat haar liefdesaffaire met graaf Vimioso uitgroeide tot een van de grote mythen in de geschiedenis van de fado, herverteld in een roman, een toneelstuk en in 1931 de eerste Portugese geluidsfilm. Haar naam staat nog steeds voor de wortels van de fado in de tavernen en bohémienkringen van Lissabon.
Andere namen die je moet kennen
Wikipedia vermeldt beroemde fadozangers, waaronder Alfredo Marceneiro, Carlos do Carmo, Mariza, Ana Moura, António Zambujo en Camané. Het Museu do Fado voegt toe dat Mísia en Cristina Branco in de jaren 1990 de fado naar de wereldmuziekcircuits brachten, dat Camané in hetzelfde decennium opkwam, en dat rond de eeuwwisseling een nieuwe generatie getalenteerde zangers verscheen, onder wie Katia Guerreiro en Ana Moura. Wil je een beginlijst, kies dan één opname uit elk tijdperk en vergelijk hoe de stem dezelfde traditie draagt.
Lees verder: Wat is fado? Een korte geschiedenis
Mariza en de nieuwe generatie
Mariza is de bekendste internationale stem van de huidige generatie. Het Museu do Fado zegt dat ze een absolute hoofdrol verwierf op het internationale circuit en opeenvolgende wereldmuziekprijzen won. Wikipedia voegt toe dat zij en Carlos do Carmo ambassadeurs waren voor het initiatief van 2009 dat leidde tot de toevoeging van fado aan de UNESCO-lijsten in 2011. De vermelding van UNESCO noemt zowel het concertcircuit als het kleine fadohuis als thuisbasis voor de muziek.
Hoe je de lijst gebruikt
Een fadoshow is geen recital van beroemde liedjes, en de zangers kiezen tijdens elke sessie hun eigen programma. Maar als je Amália, Severa en de zangers die volgden kent, heb je een manier om te horen wat wordt doorgegeven. Luister naar één oude opname, één moderne, en dan naar de live stem. De verschillen in frasering tonen hoe persoonlijk de vorm is. Het Museu do Fado heeft een digitaal geluidsarchief met opnames die teruggaan tot het begin van de twintigste eeuw, dat je per artiest kunt doorbladeren.
Lees verder: Fadoshow in Lissabon: welke te boeken
Voor wie dit niet is
Deze gids is een korte oriëntatie, geen discografie. Als je slechts een uur muziek in Alfama wilt, kun je het huiswerk overslaan en de gastheer het decor laten schetsen. Wil je een volledige biografie van Amália, dan beheert de Amália Rodrigues Foundation haar nalatenschap, zoals Wikipedia opmerkt, en het Museu do Fado heeft een lange staat van dienst op het gebied van fadozangers.
Veelgestelde vragen
Wie is de beroemdste fadozanger?
Amália Rodrigues (1920–1999), bekend als de Koningin van de Fado. Wikipedia rangschikt haar als de bestverkopende opnameartiest van Portugal aller tijden.
Wie was Maria Severa?
Een zangeres uit Lissabon (1820–1846), beschouwd als de eerste fadozangeres die roem verwierf. Haar verhaal werd een roman, een toneelstuk en de eerste Portugese geluidsfilm in 1931.
Waar kan ik oude fado-opnames beluisteren?
Het Museu do Fado beschikt over een digitaal geluidsarchief met duizenden opnames uit het begin van de twintigste eeuw, doorzoekbaar op artiest of repertoire.
Bronnen